Rambam zet bijl aan de wortel van (fout) vrijwilligerswerk

rambam2Wij waren al een tijdje op de hoogte van de plannen van Rambam om zich eens kritisch en scherp te verdiepen in het wereldje van het internationaal vrijwilligerswerk. De redactie hing regelmatig aan de telefoon bij het bestuur van Volunteer Correct. De interesse was oprecht, een programma als Rambam stelt het maatschappelijke dilemma voorop, zo is onze indruk, maar direct daar achteraan gelden moderne televisiewetten: de honger naar kijkers. De doelgroep wordt niet gezocht niet bij de contemplatieve volwassene met levenservaring, die een goed gesprek wil beluisteren. Rambam is een flashy en hip programma, shots duren niet meer dan 30 seconden, met wervelstormen aan snelle informatie. Vóórdat de verwachte vervolgvragen worden gesteld is het volgende shot alweer gestart. Vijfentwintig minuten sneltreintelevisie zet heel veel op de kop. Voor nuancering is geen tijd. Dat een hele kwalijke praktijk wordt blootgelegd, juicht Volunteer Correct van harte toe. Maar de vraag is: in hoeverre lijden, als gevolg van zo’n hippe flashdocu, de goeien (duurzame ontwikkelingsprojecten die óók graag met inzet van vrijwilligers en stagiairs werken) onder de kwaaien (de door Rambam gehekelde commerciële vrijwilligerstoerismebureaus)?

Schrijver van deze redactionele beschouwing van onderhavige Rambam-uitzending is net terug na een reis naar Ghana. Ghana is een stabiel land met een vredelievend volk, dus is altijd een ‘vrijwilligers-darling’ geweest. Maar vier jaar geleden dook in West-Afrika de ziekte ebola op. Jarenlang gingen er nauwelijks meer vrijwilligers naar Ghana. Daar hebben veel lokale projecten met een belang in de inzet van vrijwilligers flink onder geleden. In Ghana is echter nooit sprake geweest van ebola. Alle vrijwilligerswerk in Afrika heeft geleden onder ebola, zelfs tot aan Tanzania en Zuid-Afrika aan toe, waar de ziekte ook nooit is opgedoken. En dan te bedenken dat vanuit Ghana bezien Europa dichterbij ligt dan Tanzania en Zuid-Afrika! Zo primair werkt het met de mens; zo weinig zoekt men… de nuance. Dat Rambam zo’n ‘ebola’-achtige invloed zou kunnen hebben (‘waar rook is, is vuur’, dus doe maar helemáál geen vrijwilligerswerk’), dat zou tragisch zijn. Bovendien is de uitzending voor 90% opgehangen aan één segment: het vrijwilligerswerk met jonge kinderen, met name in weeshuizen.

rambamFun-vrijwilligerswerk
Toch is Volunteer Correct blij met de Rambam-uitzending. De ‘markt’ van internationaal vrijwilligerswerk is een hele diffuse en kwetsbare. Het is een instrumenteel bemiddelende markt, waarbij het doel niet zou moeten liggen bij het vrijwilligerswerk en de vrijwilliger, doch bij een zingevende interculturele relatie, die zich vertaalt naar de juiste inzet van expertise en daadkracht ten behoeve van een bijdrage aan een concreet en positief maatschappelijk doel. Daar hoort het door Rambam zo krachtig aan de oppervlakte gebrachte foute vrijwilligerswerk gewoon niét bij! In dit vooral op ‘voluntourism’ gerichte vrijwilligerswerk, georganiseerd door commerciële vrijwilligersreisbureaus, staan de fun-ervaring van de vrijwilliger en het verdienmodel van het bedrijf centraal.

Volunteer Correct is in het verleden vaker verweten, een particuliere vete uit te vechten met de Nederlandse marktleider in internationaal vrijwilligerswerk, de onderneming Projects Abroad. Ook in deze Rambam-uitzending wordt een flinke klemtoon gelegd op de praktijken van Projects Abroad. De achtergrond is heel simpel: iedereen die zich waagt in het wereldje van internationaal vrijwilligerswerk, komt vanzelf bij Projects Abroad uit. Google zet de organisatie bovenaan (waarvoor ze goed betaalt), de organisatie werkt in een enorm aantal landen met een diversiteit aan projecten en sluit het nauwst aan bij de oppervlakkige wijze waarop de jonge aanstaande en onwetende vrijwilliger zich op deze markt begeeft. Rambam laat het licht goed schijnen op de schaamteloze prijsstellingen van Projects Abroad: een interview met één van Projects Abroad’s eigen lokale partners in het bestemmingsland toont aan, dat ongeveer eenderde deel van de kosten daadwerkelijk daar worden uitgegeven. Waar de wereld van internationaal vrijwilligerswerk uniek in is: de enige markt waarbij de marktleider tevens veruit de duurste productaanbieder is.

Rambam besteedt veel aandacht aan het weeshuisvrijwilligerswerk, waar (gelukkig) de laatste tijd een flink vergrootglas op wordt gezet. Juist dit marktsegment is aantrekkelijk voor jonge, vooral vrouwelijke (80%!) vrijwilligers: je hoeft er niks voor te kunnen en het werken met jonge kinderen appelleert erg makkelijk en snel aan een bijzondere persoonlijke ervaring. (Het woord ‘knuffelen’ duikt dan steevast op.) De opgenomen telefoongesprekken met aanbiedende organisaties doen ons huiveren van schaamte en boosheid: je zou er liefst een officiële inspectie-instantie op af sturen. Het zou gewoon verboden moeten worden. Volunteer Correct heeft nog heel veel werk te doen!

still uit documentaire #DOINGGOOD

Deze foto is een still uit de documentaire #DOINGGOOD van Loeke de Waal en Steffi Posthumus

Training
Tot slot is vermeldenswaard hoe de marktleider op het terrein van voorbereiding en training voor a.s. vrijwilligers, de stichting Muses, over het voetlicht wordt gebracht. De redactie van Rambam is ‘under cover’ bij een training aanwezig geweest en heeft stiekem film- en geluidsopnamen gemaakt. Je mag je afvragen, of deze werkwijze moreel verantwoord is. Het is wel zo, dat op deze wijze bijzondere achtergronden inzichtelijk worden. Veel organisaties – ook organisaties die zich graag profileren met uitgangspunten als duurzaamheid en transparantie – vertellen op hun website, dat deelname aan deze Muses-training gratis is. Dat is misleidend. De training is wel relatief goedkoop, vooral doordat de trainingen goeddeels door (ex-)vrijwilligers worden gegeven. In de Rambam-uitzending komt naar voren, welke implicaties dit heeft: de vrijwilligersorganisaties, die de Muses-training afnemen, worden niet gescreend. Projects Abroad is als klant van Muses gewoon nodig: ze levert veel betalende deelnemers. Stiekem gefilmd laten de trainers dit onverbloemd weten. Een blikje in de keuken van zo’n training wekt de indruk dat het om een training gaat die inhoudelijk veiligheidshalve niet conflicteert met zulke ‘onduurzame klanten’, meer dan om een degelijke voorbereiding op een intensieve interculturele ervaring.

Er is ook goéd vrijwilligerswerk!
Onze ‘pijn’ zit ‘m vooral in het cynisme-verhogende effect dat een Rambam-uitzending als deze kan hebben. Het is onthutsend zo’n blik te kunnen werpen in een wereld met zulke valse praktijken. Tegelijkertijd heb je dit wel nodig om iets te kunnen aanpakken.
Het zou geweldig zijn geweest, als de uitzending tien minuten langer had geduurd en deze tien extra minuten zouden worden besteed aan het licht werpen op de praktijken van een aantal duurzame, niet-commerciële projectorganisaties, die vrijwilligers zinvol inzetten in een interculturele setting met alleen maar maatschappelijke, sociale ‘winst’ en bijzondere persoonlijke ervaring en groei tot gevolg, zowel aan de kant van de vrijwilliger alsook aan de kant van de ontvanger. Daar zijn er namelijk ook heel veel van.
De Transparantie-index van Volunteer Correct is een bruikbaar instrument dat aansluit bij de pijn van deze aflevering en waar nog veel meer gebruik van gemaakt kan worden.

Namens bestuur stichting Volunteer Correct,
Niko Winkel

 

De uitzending is integraal terug te kijken op de website van Rambam

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>