Het belang van hechting: een potje memory

Het belang van hechting: ervaringen van een ontwikkelingspsycholoog

Merijn RitmeesterVolunteer Correct presenteert het expertforum, waar mensen die zich beroepsmatig bezighouden met zaken die het vrijwilligerswerk raken hun verhaal doen. In dit artikel schrijft ontwikkelingspsycholoog Merijn Ritmeester over zijn ervaring met hechting in de jeugdzorg, zoals met die ene jongen met wie hij een speciale band opbouwde.

Ieder mens bestaat uit het genetisch materiaal van zijn vader en zijn moeder. Dit bepaalt voor een belangrijk deel wie wij zijn en hoe wij ons ontwikkelen qua fysiek, intelligentie en emoties. Maar vooral dat laatste wordt echter ook voor een groot deel bepaald door wat wij meekrijgen van onze omgeving. De band die een mens opbouwt met andere mensen is essentieel voor het functioneren als sociaal en emotioneel wezen. Een specifieke sterke, affectieve band die wij opbouwen met ‘speciale’ mensen in ons leven wordt hechting genoemd.

Hechting is van essentieel belang voor de identiteitsvorming en sociaal emotionele ontwikkeling van een kind. 68% van de mensen in een westerse samenleving ervaren een veilige hechting waarbij een kind weet dat het kan vertrouwen op een veilige basis (Ainsworth et al., 1978). Een behoorlijk grote groep krijgt echter te maken met verstoorde hechtingspatronen zoals een onveilige hechting en een gedesorganiseerde hechting. In veel gevallen gaat het om kinderen zonder ouders of met ouders die moeite hebben de ouderrol te vervullen. Een onveilige hechting kenmerkt zich door een onverschillige houding op het vertrekken van de belangrijke personen of juist een overdreven heftige reactie als een ‘speciaal’ persoon vertrekt. Een gedesorganiseerde hechting zorgt voor verward gedrag en kinderen die eigenlijk geen idee hebben hoe ze moeten reageren als hun vader of moeder even naar de keuken loopt.

Hechting op mijn werk

Tijdens mijn werk in de jeugdzorg heb ik meermalen mogen werken met kinderen die een verstoorde hechting hadden. Eén jongen zal mij altijd bij blijven. Als naïeve starter in het werkveld voelde ik een vriendschappelijke en bijzondere band met dit ‘boefje’. ’s Ochtends voordat ik naar mijn kantoor ging kwam ik hem gedag zeggen en ’s middags kwam hij altijd een potje memory spelen. Hij knuffelde als hij verdrietig was en gaf een ´high five´ bij vreugde. Een topsituatie, zou je denken?

Dat was het, tot de dag dat ik een andere baan kreeg. Deze jongen ging dusdanig door het lint dat hij schilderijen van de muur trok en er vijf man nodig waren om hem in toom te houden. In mijn naïviteit had ik in korte tijd een band opgebouwd die voor mij normaal was maar voor hem zeer bijzonder. Nooit ben ik meer teruggegaan en ik besef me dat ik hem gekwetst heb. Niet door te vertrekken, maar een band op te bouwen terwijl dit niet mijn positie was.

Een spoedcursus hechting voor vrijwilligers

Hechting is belangrijk binnen alle culturen. Uit een onderzoek naar mensen uit Mali blijkt zelfs dat er groepen zijn waarin geen van de kinderen een onveilige hechting heeft. Maar de balans kwetsbaar. Wanneer de nood aan de man komt leidt dat snel tot veel hechtingsproblemen. In oorlogssituaties of in situaties waar veel weeskinderen zijn is een verstoorde hechting aan de orde van de dag. Natuurlijk is er juist dan hulp nodig. Maar terwijl er aan de goede bedoeling en de inzet van vrijwilligers niet te twijfelen valt, moet men waken voor naïviteit.

Vrijwilligers bouwen in korte tijd een band op met kinderen die soms hun hele leven zoeken naar een veilige hechting. Na een aantal maanden gaan ze naar huis om aan hun ‘speciale’ mensen te vertellen wat voor geweldige kinderen ze hebben ontmoet. Maar de kinderen blijven achter.

De afgelopen decennia is er steeds meer bekend geworden over de gevolgen van verstoorde hechting. Zo blijkt een hoge correlatie te zijn met later crimineel gedrag, persoonlijkheidsproblematiek en zelfs suïcide. Nu zeg ik niet dat niemand meer een band mag opbouwen met kinderen zonder ‘speciale’ personen in hun leven. Toch zal er een zekere voorzichtigheid betracht moeten worden in de intensiteit waarop die band wordt aangegaan. Een stukje bewustzijn is de eerste stap naar deze voorzichtigheid. Ik pleit niet voor een vermindering aan ontwikkelingshulp. Maar ik pleit wel voor een verplichte spoedcursus hechting voor iedere vrijwilliger. Want laten we eerlijk zijn, niemand wil met zijn hulp deze kwetsbare kinderen nog verder in de problemen brengen.

 

Merijn Ritmeester is ontwikkelingspsycholoog en schreef deze bijdrage voor Volunteer Corrects expertforum. Tijdens Project Kaapstad maakten de deelnemers al een video over de problematiek rondom vrijwilligerswerk met kinderen. Bekijk de film hier beneden. Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van stichting Volunteer Correct? Like onze Facebookpagina hier voor regelmatige updates.